Nhiều người cho rằng di chúc là văn bản có quyền lực tuyệt đối, người lập di chúc muốn cho ai tài sản hoặc truất quyền thừa kế của ai là quyền của họ. Tuy nhiên, trên góc độ pháp lý, quy định này không hoàn toàn tuyệt đối. Bộ luật Dân sự Việt Nam hiện hành đã thiết lập một nguyên tắc nhân đạo nhằm bảo vệ những thành viên yếu thế trong gia đình. Đó là quy định về "Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc".

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, dù người để lại di sản hoàn toàn không nhắc tên bạn trong di chúc, hoặc thậm chí ghi rõ là không cho bạn hưởng một đồng nào, bạn vẫn đương nhiên được chia tài sản nếu thuộc một trong các nhóm đối tượng sau:

1. Con chưa thành niên

Trẻ em là đối tượng cần được bảo vệ và nuôi dưỡng. Do đó, nếu người cha hoặc người mẹ mất đi, dù có ghét bỏ hay cố tình lãng quên con chưa thành niên (dưới 18 tuổi) trong di chúc, pháp luật vẫn bắt buộc phải trích một phần tài sản để lại cho đứa trẻ.

2. Cha, mẹ của người để lại di sản

Đứng trên góc độ đạo hiếu và phụng dưỡng, cha đẻ, mẹ đẻ hoặc cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp của người quá cố sẽ luôn có một suất tài sản, bất kể người con có viết di chúc cho riêng vợ, chồng hay người ngoài.

3. Vợ hoặc chồng hợp pháp

Mối quan hệ hôn nhân hợp pháp được pháp luật bảo vệ tối đa. Khi một bên phối ngẫu qua đời, người còn sống đương nhiên có quyền nhận một phần di sản để đảm bảo cuộc sống, trừ trường hợp họ đã ly hôn chính thức bằng bản án của Tòa án.

4. Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động

Nếu người con đã trên 18 tuổi nhưng bị khuyết tật nặng, mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng tự lao động để nuôi sống bản thân, họ vẫn nằm trong diện được bảo vệ đặc biệt này.

Quyền lợi cụ thể được tính như thế nào?

Những đối tượng trên sẽ được hưởng phần di sản bằng hai phần ba ($2/3$) suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật (trong trường hợp không có di chúc).

Lưu ý: Quy định này sẽ không áp dụng nếu những người này từ chối nhận di sản một cách hợp pháp hoặc họ thuộc trường hợp bị tước quyền thừa kế do có hành vi vi phạm nghiêm trọng đối với người để lại di sản (như ngược đãi, xâm phạm tính mạng...).