Khi mối quan hệ hôn nhân rạn nứt dẫn đến ly thân hoặc ly hôn, các vấn đề pháp lý về tài sản trở nên vô cùng phức tạp. Một trong những câu hỏi được quan tâm nhiều nhất là: "Vợ chồng đã ly hôn hoặc đang ly thân thì có quyền hưởng thừa kế tài sản khi người còn lại qua đời không?".

Để trả lời câu hỏi này, Bộ luật Dân sự 2015 đã có những quy định phân biệt rất rõ ràng giữa hai trạng thái pháp lý: Ly thân và Ly hôn.

1. Trường hợp vợ chồng đang ly thân

Pháp luật Việt Nam hiện hành không thừa nhận văn hóa "ly thân" như một sự chấm dứt hôn nhân về mặt pháp lý. Dù hai vợ chồng không còn sống chung, cắt đứt liên lạc hay đã chia tài sản chung, thì trên giấy tờ họ vẫn là vợ chồng hợp pháp.

Theo Điều 655 Bộ luật Dân sự 2015, quyền thừa kế khi ly thân được quy định như sau:

• Thừa kế theo pháp luật: Nếu một người mất đi không để lại di chúc, người còn lại vẫn thuộc Hàng thừa kế thứ nhất và được chia di sản bằng các suất khác như con cái, cha mẹ.

• Đang nộp đơn ly hôn: Ngay cả khi hai bên đang nộp đơn xin ly hôn ra Tòa nhưng Tòa chưa ra bản án/quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu một bên mất, người còn sống vẫn được hưởng thừa kế.

2. Trường hợp vợ chồng đã ly hôn

Ly hôn là thời điểm quan hệ hôn nhân chính thức chấm dứt kể từ ngày bản án hoặc quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Khi đó, hai người không còn là vợ chồng và không còn thuộc hàng thừa kế của nhau theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, người cũ vẫn có thể nhận tài sản trong 2 kịch bản đặc biệt:

• Có di chúc hợp pháp: Người mất trước khi qua đời chủ động lập di chúc hợp pháp và chỉ định đích danh vợ/chồng cũ được hưởng một phần hoặc toàn bộ tài sản. Pháp luật tôn trọng quyền định đoạt tài sản của cá nhân.

• Tài sản chung chưa phân chia: Nếu sau ly hôn, hai người có tài sản chung chưa kịp phân chia mà một bên mất, thì người còn sống được nhận lại phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. Phần của người mất mới tính là di sản thừa kế để chia cho gia đình, con cái của họ.

Vợ chồng ly thân vẫn đương nhiên có quyền thừa kế theo pháp luật. Ngược lại, vợ chồng đã ly hôn sẽ mất quyền này, trừ khi được chỉ định trong di chúc.