Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động, giá cả hàng hóa, dịch vụ trên thị trường có thể thay đổi mạnh trong thời gian ngắn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Pháp luật về giá đã có những quy định cụ thể nhằm nhận diện, kiểm soát và xử lý các trường hợp biến động bất thường về giá.

 1. Biến động bất thường về giá là gì?

Theo Điều 4 Luật Giá 2023, biến động bất thường về giá được hiểu là:

Hiện tượng mặt bằng giá thị trường của hàng hóa, dịch vụ tăng quá cao hoặc giảm quá thấp so với mặt bằng giá thị trường của một thời kỳ nhất định trước đó.

Trong đó, mặt bằng giá thị trường là mức giá bình quân của các mức giá phổ biến của hàng hóa, dịch vụ hoặc nhóm hàng hóa, dịch vụ trên thị trường trong một khoảng thời gian và không gian nhất định, được phản ánh thông qua các chỉ số như chỉ số giá tiêu dùng (CPI), chỉ số giá sản xuất (PPI) (nếu có).

Như vậy, biến động bất thường về giá không chỉ là sự tăng hoặc giảm giá đơn lẻ, mà là sự thay đổi bất thường, vượt ngưỡng thông thường của mặt bằng giá, có khả năng gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế – xã hội.

 2. Trường hợp nào Nhà nước thực hiện bình ổn giá?

Căn cứ Điều 18 Luật Giá 2023, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ xem xét và thực hiện các biện pháp bình ổn giá trong những trường hợp sau:

-  Khi mặt bằng giá thị trường của hàng hóa, dịch vụ thuộc Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá có biến động bất thường, gây tác động lớn đến:

+ Kinh tế – xã hội

+ Hoạt động sản xuất, kinh doanh

+ Đời sống của người dân

-  Khi xảy ra các tình huống đặc biệt như:

+ Tình trạng khẩn cấp

 + Sự cố, thảm họa

 + Thiên tai, dịch bệnh

Việc bình ổn giá phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

-  Công khai, minh bạch; hài hòa lợi ích giữa tổ chức, cá nhân kinh doanh và người tiêu dùng

-  Phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên

 - Phù hợp với bối cảnh kinh tế – xã hội và mục tiêu kiểm soát lạm phát

-  Xác định rõ thời hạn và phạm vi áp dụng (toàn quốc hoặc từng địa phương)

 3. Có kiểm tra yếu tố hình thành giá khi xảy ra biến động bất thường không?

Câu trả lời là có.

Theo Điều 31 Luật Giá 2023, kiểm tra yếu tố hình thành giá là hoạt động do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhằm:

-  Rà soát, đánh giá tính hợp lý, hợp lệ của các yếu tố cấu thành giá

-  Phân tích quan hệ cung – cầu của hàng hóa, dịch vụ

-  Nhận diện các yếu tố tác động đến giá để làm cơ sở cho việc áp dụng các biện pháp quản lý, điều tiết giá phù hợp

Việc kiểm tra yếu tố hình thành giá được thực hiện trong các trường hợp:

-  Giá hàng hóa, dịch vụ thuộc diện bình ổn giá có biến động bất thường, ảnh hưởng đến kinh tế – xã hội, sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân

-  Giá các hàng hóa, dịch vụ khác có biến động bất thường trong tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh, thảm họa

 - Thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh để phục vụ công tác quản lý, điều hành giá

 4. Ý nghĩa của việc kiểm soát biến động bất thường về giá

Việc nhận diện kịp thời và xử lý biến động bất thường về giá giúp:

-  Ổn định thị trường và kiểm soát lạm phát

-  Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

-  Đảm bảo môi trường sản xuất, kinh doanh lành mạnh

-  Nâng cao tính minh bạch trong quản lý giá cả

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực thẩm định giá, việc nắm vững các quy định này là cơ sở quan trọng để tư vấn, xây dựng phương án giá hợp lý và tuân thủ đúng quy định pháp luật.