Trong nhiều gia đình, khi một bên vợ hoặc chồng tự ý vay nợ bên ngoài hoặc thế chấp tài sản, người còn lại vì muốn êm ấm cửa nhà nên đã đứng ra gom góp, vay mượn để trả nợ thay. Tuy nhiên, bi kịch xảy ra khi tiền đã trả nhưng chủ nợ hoặc ngân hàng vẫn tiến hành siết nợ, kê biên nhà đất chung của gia đình. Tình huống này dưới góc độ pháp lý được xử lý như thế nào và làm sao để bảo vệ tài sản hợp pháp?

1. Phân định nghĩa vụ nợ riêng và nợ chung của vợ chồng

Căn cứ theo Điều 37 và Điều 45 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nghĩa vụ tài sản của vợ chồng được chia thành hai dạng rõ rệt:

• Nghĩa vụ chung (Nợ chung): Là các khoản vay do cả hai vợ chồng cùng thỏa thuận, hoặc do một bên vay để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình (tiền ăn học của con, chữa bệnh, duy trì sinh hoạt cơ bản). Khoản nợ này bắt buộc phải dùng tài sản chung để chi trả.

• Nghĩa vụ riêng (Nợ riêng): Là các khoản nợ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật, chơi bời, kinh doanh riêng mà không phục vụ nhu cầu chung của gia đình, hoặc khoản thế chấp tài sản không có sự đồng ý bằng văn bản của người còn lại. Chủ nợ chỉ có quyền xử lý tài sản riêng của người vay, không được tự ý siết tài sản chung.

2. Vì sao đã trả nợ thay mà tài sản vẫn bị siết?

Tình trạng này thường xuất phát từ việc người trả nợ thay không nắm rõ thủ tục pháp lý:

• Trả tiền không có chứng từ giải chấp: Đưa tiền trực tiếp cho chồng/vợ hoặc chủ nợ nhưng không yêu cầu ký biên bản xác nhận đã hoàn tất nghĩa vụ nợ và hủy bỏ hợp đồng thế chấp.

• Tự ý thế chấp tài sản chung trái luật: Nếu một bên lén lút đem Sổ đỏ chung đi thế chấp hoặc giả mạo chữ ký, giao dịch thế chấp này hoàn toàn có thể bị tuyên vô hiệu. Khi đó, việc bên nhận thế chấp cố tình siết nhà là hành vi vi phạm pháp luật.

3. Giải pháp bảo vệ tài sản bằng Thẩm định giá

Khi xảy ra tranh chấp hoặc kê biên tài sản, việc xác định chính xác phần giá trị tài sản riêng và tài sản chung là yếu tố cốt lõi để ngăn chặn việc siết nợ trái phép.

Người vợ hoặc chồng cần chủ động phối hợp với một Công ty Thẩm định giá độc lập. Chứng thư Thẩm định giá có đầy đủ giá trị pháp lý sẽ giúp bóc tách minh bạch giá trị thực tế của bất động sản theo giá thị trường tại thời điểm tranh chấp. Đây là căn cứ tối cao giúp Tòa án và Cơ quan thi hành án xác định đúng phần quyền sở hữu của người không có nghĩa vụ trả nợ, ngăn chặn việc thu hồi hoặc đấu giá tài sản giá rẻ bất hợp pháp.